ΟΡΟΛΟΓΙΑ

Η ορολογία που βρίσκεται σ' αυτή τη σελίδα δεν καλύπτει όλους τους μουσικούς όρους αλλά μόνο εκείνους που περιέχονται σ' αυτή την εφαρμογή και δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς στο κείμενο. Για πληρέστερη ενημέρωση και λεπτομερέτερη ανάλυση των περιεχόμενων εδώ όρων βλέπε Βάσω Κιούση: Λεξικό Μουσικών 'Ορων, Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1995 και Reima Raijas: Συνοπτικό λεξικό όρων της κλασικής μουσικής, Εκδόσεις Φίλ. Νάκας, Αθήνα 1996, καθώς επίσης στο Internet στις ακόλουθες διευθύνσεις:.

http://musicnet.chandra.ac.th/eng/mus_dic.htm

http://www.hnh.com/mgloss.htm

adagio	αργά, με άνεση
aequal, aequalis	συνθέσεις για όργανο και φωνή σε ίδιο ύψος
allegro	γρήγορα, ζωρά
allegretto	σχεδόν γρήγορα
alto	η χαμηλότερη γυναικεία φωνή, μεσόφωνος, όργανο μιας οικογένειας με δεύτερη ή τρίτη φωνή
andante	ήρεμα
aria	σόλο φωνή με συνοδεία ορχήστρας
arpeggio	αρπισμός, άρπισμα, εκτέλεση των φθόγγων μιας συγχορδίας διαδοχικά και όχι ταυτόχρονα
basso	βαθύφωνος, όργανο μιας οικογένειας με τη χαμηλότερη ή τη δεύτερη χαμηλότερη φωνή
basso continuo	συνεχές βάσιμο, συνοδεία οργάνου στη μουσική του μπαρόκ με συνεχή διαδοχή συγχορδιών
BWV= Bach Werksverzeichnis	κατάλογος έργων του J.S. Bach
cadenza	δεξιοτεχνικό σόλο του οργανοπαίκτη ή του τραγουδιστή
cantabile	τραγουδιστά, μελωδικά
cantata	θρησκευτικό ή κοσμικό πολυμερές έργο με λυρικό ύφος, σε αντίθεση με το δραματικό ορατόριο
cavatina, cavata	λυρικό τραγούδι όπερας, απλούστερη μορφή της άριας
choral	χορωδιακό της προτεσταντικής εκκλησίας, Πολυφωνικό μουσικό σχήμα με διαφορετικές φωνές που παίζονται στον ίδιο ρυθμό, αλλά διαφορετικά τονικά ύψη.
coda	ουρά, επίλογος στο τέλος μιας σύνθεσης
colla parte, colla voce	ένδειξη για τη συνοδεία να ακολουθεί προσεκτικά και ευέλικτα τη φωνή
collegno	στα έγχορδα κτύπημα των χορδών με το ξύλο του δοξαριού, στα κρουστά κτύπημα με το ξύλο και όχι την τσόχα της μπαγκέτας
concertino	μικρό κοντσέρτο
concerto, konzert	συνήθως τριμερής σύνθεση, στην οποία γίνεται αντιπαράθεση ενός οργάνου με τη συνολική ορχήστρα, έτσι ονομάζεται συχνά (κακώς) η συναυλία
concerto grosso	"μεγάλο κοντσέρτο", πολυμερής σύνθεση για ορχήστρα της εποχής του μπαρόκ, στην οποία γίνεται αντιπαράθεση μιας μικρής ομάδας οργάνων με τη συνολική ορχήστρα
crescendo	βαθμιαία αύξηση της εντάσεως του ήχου
diminuendo	βαθμιαία μείωση της εντάσεως του ήχου
divertimento	πολυμερής σύνθεση για μικρή ορχήστρα
etude	άσκηση, σπουδή
forte, fortissimo	δυνατά, πολύ δυνατά
fortepiano	το αρχικό όνομα του πιάνου, λόγω της ιδιότητάς του να παίζει σιγά και δυνατά (και pianorte)
fuga	αναπτυγμένη μορφή αντιστικτικής συνθέσεως, στην οποία αντιπαρατίθενται δύο ή περισσότερες φωνές, όπου κάθε μία αρχίζει μόλις φύγει η προηγούμενη.
gamelan	ορχήστρα κρουστών μουσικών οργάνων της Ινδονησίας
glissando	γλυστρώντας, πέρασμα από ένα ήχο στον επόμενο, ώστε να ακουστούν όλοι οι ενδιάμεσοι
KV=Koechel Verzeichnis	κατάλογος Koechel των έργων του W.A. Mozart
Kyrie	μέρος της καθολικής λειτουργίας και των αντίστοιχων θρησκευτικών συνθέσεων
largo	αργά
legato	ομαλή συνέχεια δύο ή περισσότερων φθόγγων, χωρίς διακοπή
Lied	"τραγούδι", σύνθεση για φωνή και συνήθως πιάνο
Mannheim	πόλη της κεντρική Γερμανίας με ανεπτυγμένη μουσική δράση κατα το 17ο και 18ο αιώνα
marcato	στο forte τονισμένα, στο piano καθαρά
mazurka	πολωνικός χωρός σε μέτρο 3/4
menuetto, minuet	γαλλικός χωρός σε μέτρο 3/4, μέρος τις σουίτες του μπαρόκ και στις σονάτες και συμφωνίες της κλασικής εποχής
modulation, modulazione	μετατροπία, πέρασμα από μία τονικότητα σε μία άλλη
nonetto	μουσικό έργο για εννέα όργανα ή φωνές
octett	μουσικό έργο για οκτώ όργανα ή φωνές
opera	μελοποιημένο θεατρικό έργο για ορχήστρα, σόλο φωνές και χορωδία
opus	έργο
oratorio	μεγάλο πολυμερές έργο για ορχήστρα, σόλο φωνές και χορωδία, συνήθως με θρησκευτικό περιεχόμενο και δραματικό χαρακτήρα, χωρίς τη σκηνική δράση της όπερας
overtura, ouverture	εισαγωγή, το πρώτο μέρος της σουίτας, εναρκτήρια μουσική της ορχήστρας σε όπερα, μπαλέτο κλπ.
piano, pianissimo	σιγά, πολύ σιγά
pianoforte	το αρχικό όνομα του πιάνου, λόγω της ιδιότητάς του να παίζει σιγά και δυνατά (και pianoforte)
pizzicato	εκτέλεση φθόγγων στα έγχορδα με νύξη και όχι με το δοξάρι
polka	τσέχικος χωρός σε μέτρο 2/4
quartett	μουσικό έργο για τέσσερα όργανα ή τέσσερις φωνές
quintett	μουσικό έργο για πέντε όργανα ή φωνές
recitativo	τραγουδιστική απαγγελία
requiem	νεκρώσιμη ακολουθία
rondo, rondeau	είδος ενόργανης σύνθεσης που απαρτίζεται από θέμα που επανεμφανίζεται περιοδικά και από επεισόδια που αντιπαρατίθενται στο θέμα
saltato	παίξιμο έγχορδων με πηδήματα του δοξαριού
scherzo	"αστείο", μέρος της συμφωνίας με γρήγορο ρυθμό, αντικατέστησε το μενουέτο
septett	μουσικό έργο για επτά όργανα ή επτά φωνές
serenata	βραδυνό, μουσική του δειλινού που παίζεται σε ανοικτό χώρο, όμοιο με το ντιβερτιμέντο
sextett	μουσικό έργο για έξι όργανα ή έξι φωνές
sinfonia	ορχηστρική πολυμερής σύνθεση, βασισμένη στη σονάτα
sinfonia concertante	ορχηστρική πολυμερής σύνθεση, μεταξύ συμφωνίας και κοντσέρτου, με δύο ή περισσότερα σολιστικά όργανα
solo	έργο για ένα όργανο ή μία φωνή, όργανο ή φωνή που κυριαρχεί σε ένα τμήμα του έργου
sonata	τριμερής ή τετραμερής σύνθεση για ένα ή δύο όργανα, από τα οποία το ένα πιάνο (ή οι πρόγονοί του), έργο που στηρίζεται στην αντιπαράθεση δύο μουσικών θεμάτων, καθένα με έκθεση, επεξεργασία, επαναφορά και κλείσιμο
sopranino	χαρακτηρισμός οργάνου με υψηλότερο τόνο από το σοπράνο στη φλογέρα, το κλαρινέτο και το σαξόφωνο
soprano	υψίφωνος, όργανο μιας οικογένειας με πρώτη φωνή
staccato	διακεκομμένα, διακοπή του ήχου του φθόγγου χωρίς μεταβολή της διάρκειάς του
suite	είδος ενόργανης μουσικής, αποτελούμενο από σειρά συγκεκριμένων χορευτικών μερών, ίδιας τονικότητας
tenoro	η υψηλότερη ανδρική φωνή, όργανο μιας οικογένειας μετά το άλτο και πριν από το βαρύτονο ή το μπάσο
toccata	αντιστικτική σύνθεση για πληκτροφόρα όργανα που χαρακτηρίζεται από πολλά ποικίλματα και εναλλαγές και γρήγορα περάσματα μεταξύ συγχορδιών
tombeau	τύμβος, σύνθεση στη μνήμη ενός ποιητή ή συνθέτη
timbre	ηχόχρωμα
tremolo	τρεμουλιαστό, ταχύτατη επανάληψη του ίδιου φθόγγου
trillo	γρήγορη εναλλαγή του κύριου φθόγγου με τον αμέσως υψηλότερο
trio	μουσικό έργο για τρία όργανα ή τρεις φωνές
tutti	ολόκληρη η ορχήστρα
vivace	γρήγορα, ζωρά

άλτο	μεσόφωνος, όργανο μιας οικογένειας με δεύτερη ή τρίτη φωνή
αντίστιξη	πολυφωνικός συνδυασμός περισσότερων μελωδικών γραμμών, ώστε να προκύπτει αρμονικό σύνολο
άρια	σόλο φωνή με συνοδεία ορχήστρας
αρμονία	συνήχηση δύο ή περισσότερων φθόγγων
αρπισμός	άρπισμα, εκτέλεση των φθόγγων μιας συγχορδίας διαδοχικά και όχι ταυτόχρονα
βαρύτονο	ανδρική φωνή μεταξύ τενόρου και μπάσου, όργανο μιας οικογένειας με φωνή μετά το τενόρο και πριν από το μπάσο
διάτρηση	η επιμήκης διαμόρφωση του ανοίγματος ενός σωλήνα
έγχορδο	όργανο με χορδές που παίζεται με ή χωρίς δοξάρι
εμβατήριο	μουσικό έργο με σταθερό ρυθμό που έχει σκοπό να συντονίζει το βηματισμό (στρατιωτικό, χορευτικό, πένθιμο κλπ.)
ενορχήστρωση	ο καταμερισμός των ήχων μιας συνθέσεως στα όργανα της ορχήστρας
θέμα μουσικό	μουσική ιδέα που αποτελεί βασικό στοιχείο στη δομή ενός μουσικού έργου και επιδέχεται ανάπτυξη και παραλλαγές
καβατίνα	λυρικό τραγούδι όπερας, απλούστερη μορφή της άριας
καντάτα	θρησκευτικό ή κοσμικό πολυμερές έργο με λυρικό ύφος, σε αντίθεση με το δραματικό ορατόριο
καντέντσα	δεξιοτεχνικό σόλο του οργανοπαίκτη ή του τραγουδιστή
κλασική εποχή	για τη μουσική η εποχή περίπου από το 1770 μέχρι το 1830
κλίμακα	διαδοχή από γειτονικές νότες, κατά ανιούσα ή κατιούσα φορά
κοντσέρτο	συνήθως τριμερής σύνθεση, στην οποία γίνεται αντιπαράθεση ενός οργάνου με τη συνολική ορχήστρα, έτσι ονομάζεται συχνά (κακώς) η συναυλία
κοράλ	χορωδιακό της προτεσταντικής εκκλησίας, Πολυφωνικό μουσικό σχήμα με διαφορετικές φωνές που παίζονται στον ίδιο ρυθμό, αλλά διαφορετικά τονικά ύψη.
κουαρτέτο	μουσικό έργο για τέσσερα όργανα ή τέσσερις φωνές
κουιντέτο	μουσικό έργο για πέντε όργανα ή φωνές
κρεσέντο	βαθμιαία αύξηση της εντάσεως του ήχου
κυλινδρικός σωλήνας	σωλήνας με σταθερή διατομή, δεν μεταβάλλεται η διατομή κατά μήκος του άξονα
κωνικός σωλήνας	σωλήνας με μεταβαλλόμενη διατομή, η διατομή μεταβάλλεται κατά μήκος του άξονα
λεγκάτο	ομαλή συνέχεια δύο ή περισσότερων φθόγγων, χωρίς διακοπή
μαζούρκα	πολωνικός χωρός σε μέτρο 3/4
μελωδία	"σκοπός", διαδοχική ακολουθία φθόγγων διαφορετικού τονικού ύφους και διαστημάτων
μενουέτο, μινουέτο	γαλλικός χωρός σε μέτρο 3/4, μέρος στις σουίτες του μπαρόκ και στις σονάτες και συμφωνίες της κλασικής εποχής
μέρος	αυτοτελής υποδιαίρεση ενός μουσικού έργου
μετατροπία	πέρασμα από μία τονικότητα σε μία άλλη
μέτρο	η τακτική διαδοχή ρυθμικών παλμών
μοτίβο	το μικρότερο αναγνωρίσιμο μελωδικό ή ρυθμικό σχήμα
μπαρόκ	στη μουσική η εποχή περίπου από το 1600 μέχρι το 1750
μπάσο	βαθύφωνος, όργανο μιας οικογένειας με τη χαμηλότερη ή τη δεύτερη χαμηλότερη φωνή
ντιβερτιμέντο	πολυμερής σύνθεση για μικρή ορχήστρα
ντιμινουέντο	βαθμιαία μείωση της εντάσεως του ήχου
οκτάβα	η οδγόη, διάστημα 8 φθόγγων που περιέχει 6 τόνους
όπερα	μελοποιημένο θεατρικό έργο για ορχήστρα, σόλο φωνές και χορωδία
οπερέτα	σύντομη όπερα με ανάλαφρο ύφος, κωμικά στοιχεία και διαλόγους σε πεζό λόγο
ορατόριο	μεγάλο πολυμερές έργο για ορχήστρα, σόλο φωνές και χορωδία, συνήθως με θρησκευτικό περιεχόμενο και δραματικό χαρακτήρα, χωρίς τη σκηνική δράση της όπερας
ορχήστρα	σύνολο οργάνων με καθορισμένο ρόλο για την εκτέλεση μουσικών συνθέσεων
ορχήστρα δωματίου	σύνολο μερικών οργάνων, από 2 μέχρι 10, μικρή ορχήστρα
ορχήστρα πνευστών	σύνολο πνευστών οργάνων, συνήθως χάλκινων
οβερτούρα ουβερτούρα	εισαγωγή, το πρώτο μέρος της σουίτας, εναρκτήρια μουσική της ορχήστρας σε όπερα, μπαλέτο κλπ.
παραλλαγή	τροποποίηση ενός θέματος ως προς το ρυθμό, την αρμονία ή τη μελωδία
πέμπτη	διάστημα πέντε φθόγγων που περιέχει 3½ τόνους
πιτσικάτο	εκτέλεση φθόγγων στα έγχορδα με νύξη και όχι με το δοξάρι
πόλκα	τσέχικος χωρός σε μέτρο 2/4
πολυφωνία	η συνήχηση δύο ή περισσότερων φωνών και η δημιουργία ενιαίου ηχητικού συνόλου, διέπεται από τους κανόνες της αντίστιξης
ρέκβιεμ	νεκρώσιμη ακολουθία
ρεσιτατίβο	τραγουδιστική απαγγελία
ρυθμός	η διάταξη των φθόγγων μέσα στο χρόνο
σεξτέτο	μουσικό έργο για έξι όργανα ή φωνές
σεπτέτο	μουσικό έργο για επτά όργανα ή φωνές
σερενάτα	βραδυνό, μουσική του δειλινού που παίζεται σε ανοικτό χώρο, όμοιο με το ντιβερτιμέντο
σόλο	έργο για ένα όργανο ή μία φωνή, όργανο ή φωνή που κυριαρχεί σε ένα τμήμα του έργου
σονάτα	τριμερής ή τετραμερής σύνθεση για ένα ή δύο όργανα, από τα οποία το ένα πιάνο (ή οι πρόγονοί του), έργο που στηρίζεται στην αντιπαράθεση δύο μουσικών θεμάτων, καθένα με έκθεση, επεξεργασία, επαναφορά και κλείσιμο
σοπρανίνο	χαρακτηρισμός οργάνου με υψηλότερο τόνο από το σοπράνο στη φλογέρα, το κλαρινέτο και το σαξόφωνο
σοπράνο	υψίφωνος, όργανο μιας οικογένειας με πρώτη φωνή
σουίτα	είδος ενόργανης μουσικής, αποτελούμενο από σειρά συγκεκριμένων χορευτικών μερών, ίδιας τονικότητας
στακάτο	διακεκομμένα, διακοπή του ήχου του φθόγγου χωρίς μεταβολή της διάρκειάς του
συγχορδία	η συνήχηση τριών ή τεσσάρων φθόγγων, συνήθως εννοούμε οποιονδήποτε φθόγγο με την τρίτη και την πέμπτη του
συμφωνία	ορχηστρική πολυμερής σύνθεση, βασισμένη στη σονάτα
συμφωνία κλασική	συμφωνία της κλασικής εποχής, κυρίως των Haydn, Mozart, Beethoven
συμφωνική ορχήστρα	ορχήστρα που εκτελεί έργα συμφωνικής μουσικής
συμφωνική ποίηση	είδος μουσικού έργου που εγκαινίασε ο F.Liszt και ευνοεί την περισσότερο ελεύθερη ανάπτυξη και έκφραση των ιδεών, σε σχέση με τη συμφωνία
τενόρο	η υψηλότερη ανδρική φωνή, όργανο μιας οικογένειας μετά το άλτο και πριν από το βαρύτονο ή το μπάσο
τίμπρο	ηχόχρωμα
τοκάτα	αντιστικτική σύνθεση για πληκτροφόρα όργανα που χαρακτηρίζεται από πολλά ποικίλματα και εναλλαγές και γρήγορα περάσματα μεταξύ συγχορδιών
τονικότητα	το σύνολο των κανόνων, στους οποίους στηρίζονται οι σχέσεις των ήχων και η δημιουργία των μουσικών κλιμάκων
τραγούδι (lied)	σύνθεση για φωνή και συνήθως πιάνο
τρέμολο	τρεμουλιαστό, ταχύτατη επανάληψη του ίδιου φθόγγου
τρίλια	γρήγορη εναλλαγή του κύριου φθόγγου με τον αμέσως υψηλότερο
τρίο	μουσικό έργο για τρία όργανα ή τρεις φωνές
τρίτη	διάστημα τριών φθόγγων που περιέχει 3 τόνους η μεγάλη και 1½ τόνο η μικρή
φούγκα	αναπτυγμένη μορφή αντιστικτικής συνθέσεως, στην οποία αντιπαρατίθενται δύο ή περισσότερες φωνές, όπου κάθε μία αρχίζει μόλις φύγει η προηγούμενη.
φράση μουσική	η πιο σύντομη μελωδική ιδέα